Gezond
bouwen.

Het begon in Nederland, in een vereniging waarvan de decaan van de bouwkunde aan de Technische Universiteit publiceerde over het feit dat hoogspanningslijnen leukemie veroorzaken en dat verf met terpentijn vissen in de vijver doodt.

Twintig jaar lang was ik onderdeel van deze vereniging. We publiceerden het tijdschrift Gezond Bouwen en Wonen — ongecensureerd, technisch, compromisloos. We schreven over het feit dat magnetrons niet onschuldig zijn. Dat stijve wol in muren geen isolatie is — het is een zak voor stof en schimmel. Dat bouwmaterialen hun eigen toxicologie hebben, die niemand op de Poolse markt toen wilde kennen.

We hadden de grootste tentoonstelling van ecologisch bouwen in Nederland. Frankrijk begon daar zijn ambtenaren naartoe te sturen om te leren. Daarom bouwt Frankrijk vandaag de beste ecologische scholen in Europa — niet omdat het de eerste was, maar omdat het ambtelijk kader daar twintig jaar geleden werd opgeleid.

Wat betekent een „gezond huis"?

Een gezond huis is een huis dat ademt. Muren van hempcrete (hennep, kalk, water) laten waterdamp door, reguleren de luchtvochtigheid, filteren stof. In de winter houden ze warmte vast. In de zomer houden ze koelte vast. Vijftig jaar lang hebben ze geen enkele interventie nodig, behalve wat een oude hut nodig heeft: een beetje respect en af en toe een verse laag kalk.

„Twintig jaar geleden schreven we over de toxicologie van verf, vandaag over de toxicologie van de lucht binnen huizen. Het probleem is niet veranderd. We hebben alleen de schaal veranderd."

Een koepelhuis voegt daar geometrie aan toe. Een koepel — sferisch of geodetisch — heeft de beste verhouding tussen oppervlakte en volume van alle mogelijke vormen. Minder muur, meer interieur. Minder warmteverlies, meer comfort. De lucht in de koepel circuleert vanzelf — zonder ventilatoren, zonder airconditioning, zonder rekeningen.

Analyse van het perceel.

Ik begin niet met het tekenen van een huis. Ik begin met het perceel. Elk stuk grond heeft zijn eigen geschiedenis — een slagveld waar iets is ontploft; een plek waar iemand is gestorven; een hoogspanningslijn onzichtbaar vanuit de grond; een oude voorouderlijke begraafplaats. Deze dingen zijn geen geesten — het zijn geologie, chemie en biologie, die de gezondheid van de bewoners decennialang beïnvloeden.

Ik doe voor klanten een analyse voor de aankoop van een perceel of voor het ontwerpen. Dit is de enige dienst van deze soort in Polen. Mensen vinden me omdat iemand hen heeft verteld: „Basia zal het controleren". Soms zeg ik tegen een klant: „Koop dat perceel niet". Dat is ook een project van een architect — weten wanneer je nee moet zeggen.

Plus-energisch.

Een goed huis verbruikt geen energie. Een goed huis produceert energie — genoeg voor de bewoners en nog wat voor de buurman. Zonnepanelen, warmtepomp, warmteterugwinning, passieve zonne-winsten door grote ramen op het zuiden — dat zijn hulpmiddelen. Maar de basis is geometrie en materiaal. Een koepel van hempcrete is al halverwege, voordat we iets met elektriciteit toevoegen.

Workshops.

Elk jaar geef ik hands-on workshops. Mensen komen die hun eigen huis willen bouwen, en mensen die alleen maar een keer in hun leven kalk met hennep willen mengen en willen zien hoe dat ruikt. Dit zijn mijn favoriete drie dagen van het jaar — het huis ontstaat uit wat mensen met hun handen doen, niet uit wat architecten in programma's tekenen.

„Architectuur zonder mouwen heeft geen zin. Totdat je kalk op je handen voelt, begrijp je niet waarom deze muren beter zijn."

Ik nodig je uit in de studio. Ik nodig je uit op het perceel. Ik nodig je uit voor de workshop. Ik nodig je uit voor een gesprek — zelfs als je nog niet weet of je zo'n huis wilt, en alleen maar vragen wilt stellen.